Offcanvas Title
  •  ΚΕΝΤΡΙΚΗ: ΤΟ ΛΕΥΚΩΜΑ
  • ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
  • 1870 – 1920: ΤΟ ΤΟΛΜΗΡΟ FIN DE SIÈCLE
  • 1920 - 1940 ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΤΟΥ …ΚΑΛΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
  • 1920 – 1940 ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΤΟΥ ...ΚΑΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
  • 1945 - 1950 ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ
  • 1950 - 1955 ΈΝΑΣ ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ
  • 1955- 1965 ΚΑΡΔΙΑ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ
  • 1965 - 1970 ΤΕΛΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ
  • ΧΡΥΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

Τα Κείμενα

I. Το Φαινόμενο Pin-Up

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο του pin-up, θα ξεκινήσουμε από τις εγγενείς εντάσεις και αντιφάσεις του.

Υπάρχει μια γαλλική λέξη που στη βικτωριανή περίοδο έγινε διεθνής: demimonde. Δηλώνει τη γυναίκα που πατάει ταυτόχρονα σε δύο ηθικά αντίθετους μισούς κόσμους. Τα σημερινά της αντίστοιχα (όπως «κυρία και ερωμένη, ή «και του σαλονιού και του λιμανιού») κρύβουν την τόλμη της αυθεντικής demimonde, η οποία απέρριπτε την ασφάλεια και την υποκρισία της διπλής ηθικής. 

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο του pin-up, θα ξεκινήσουμε από τις εγγενείς εντάσεις και αντιφάσεις του.

Υπάρχει μια γαλλική λέξη που στη βικτωριανή περίοδο έγινε διεθνής: demimonde. Δηλώνει τη γυναίκα που πατάει ταυτόχρονα σε δύο ηθικά αντίθετους μισούς κόσμους. Τα σημερινά της αντίστοιχα (όπως «κυρία και ερωμένη, ή «και του σαλονιού και του λιμανιού») κρύβουν την τόλμη της αυθεντικής demimonde, η οποία απέρριπτε την ασφάλεια και την υποκρισία της διπλής ηθικής. 

Επίσης, κρύβουν την επαναστατικότητά της, καθώς πατούσε ταυτόχρονα στους κόσμους του καθωσπρεπισμού και του περιθωρίου, που ήταν αμοιβαία αποκλεισμένοι.

Το pin-up, που επίσης γεννήθηκε τη βικτωριανή περίοδο, είχε μια παρόμοια διττή φύση, ήταν ένα είδος demimonde σε πολλά επίπεδα.

Εικαστικά, βρισκόταν ανάμεσα στην υψηλή τέχνη που απεικόνιζε γυμνές θεότητες, και στη «ρυπαρή» – φωτογραφική – πορνογραφία με τα απόκληρα μοντέλα.

Κοινωνικά, έφερνε στη δημόσια σφαίρα τον ερωτισμό, ο οποίος ανήκε αυστηρά στην ιδιωτική σφαίρα.

Ψυχολογικά, πρόβαλε επιθυμία αλλά και τον φόβο που ενέπνεε στους περισσότερους μια έντονα ερωτική γυναίκα. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι πρώτες αστέρες του Χόλυγουντ — οι λεγόμενες «βαμπ», από το βαμπίρ — που με τη δυναμική τους σεξουαλικότητα φάνταζαν σχεδόν υπερφυσικές και επικίνδυνες.

Η γοητεία της αμαρτίας
Τις περισσότερες φορές, βέβαια, το κορίτσι του pin-up εμπνέει κυρίως επιθυμία. Είναι ζωγραφισμένο, φοράει λίγα ρούχα και προσφέρει κρυφές ματιές κάτω από αυτά. Ο ερωτισμός της κλειδαρότρυπας, παρών σε όλη τη δυτική ιστορία, εμπεριέχει επίσης την έννοια demimonde.

Μια κλειδαρότρυπα χωρίζει συμβολικά τον κόσμο στα δύο: στον ερωτικό κόσμο που παρατηρείται και στον καθωσπρέπει κόσμο που παρατηρεί. Και σε μια πρόσθετη παραδοξότητα, όπως γνωρίζουμε από τα γυμνά της δυτικής τέχνης, στο βλέμμα των καθωσπρέπει θεατών κυριαρχεί η αμαρτία, ενώ η απεικονιζόμενη αισθησιακή κοπέλα ακτινοβολεί αθωότητα. Μια αθωότητα φτιαγμένη, ίσως, για να μην αισθάνονται τόσο ένοχοι οι θεατές.

Το Βασίλειο της Διπλής ηθικής
Πάνω απ’ όλα, η βικτωριανή εποχή υπήρξε το βασίλειο της διπλής ηθικής — και το pin-up ήταν γνήσιο τέκνο της. Στο φως της ημέρας, τα μέλη της καθωσπρέπει κοινωνίας αρνούνταν όλων των ειδών τις απολαύσεις (ιδιαίτερα τις σωματικές) και κάλυπταν μέχρι και τα πόδια των τραπεζιών, μην τύχει και τους προκαλέσουν «βρώμικες» σκέψεις.

Την ίδια στιγμή, στο σκοτεινό περιθώριο της κοινωνίας, πορνεία και πορνογραφία γνώριζαν τη μεγαλύτερη άνθιση στην ιστορία. Και φυσικά, οι δύο κόσμοι παρέμεναν αυστηρά διαχωρισμένοι: όσοι βρίσκονταν στο φως υποκρίνονταν ότι δεν ήξεραν τι συμβαίνει στο σκοτάδι, ενώ όσοι ζούσαν στο σκοτάδι δεν γίνονταν ποτέ αποδεκτοί στο φως.

Η κυκλοφορία των τολμηρών εικόνων του pin-up μέσα από τα έντυπα μαζικής κυκλοφορίας — το πιο δημόσιο βήμα της εποχής — αμφισβητούσε ανοιχτά αυτή την τάξη.

Η βικτωριανή εποχή υπήρξε το βασίλειο της διπλής ηθικής — και το pin-up ήταν γνήσιο τέκνο της

Η Θέση της Γυναίκας
Ένας άλλος τομέας όπου το pin-up επεδείκνυε, μάλλον αναπάντεχα, διττή και αμφίσημη λειτουργία, ήταν η θέση της γυναίκας. Αναμφίβολα αντιμετώπισε τη γυναικεία μορφή ως σεξουαλικό αντικείμενο· ταυτόχρονα, όμως, ενίσχυσε την ορατότητα της γυναίκας σε μια κοινωνία που επί μακρόν την κρατούσε στο περιθώριο. 

Το αποτέλεσμα ήταν ένας αέρας ανανέωσης, που όχι μόνο συνόδευσε τα πρώτα κινήματα της γυναικείας απελευθέρωσης, αλλά ενίοτε τα βοήθησε.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ό,τι είχε απομείνει από τη γκρίζα βικτωριανή κληρονομιά διαλύθηκε μέσα στα πολύχρωμα ρεύματα του κινήματος των χίπις. 

Η διπλή ηθική μετατράπηκε σε μουσειακό είδος, το γυμνό μπορούσε να εκτίθεται ελεύθερα στο φως και τα κυριότερα αιτήματα των γυναικών είχαν γίνει αποδεκτά. Το pin-up έσβησε, έχοντας χάσει το φυσικό του πεδίο — ο ρόλος του είχε πλέον ενσωματωθεί στην κοινωνία.

Έχοντας πάρει μια ιδέα των εγγενών αντιθέσεων του pin-up, ας δούμε πώς γεννήθηκε μέσα από τα πρώτα μέσα μαζικής επικοινωνίας: τα έντυπα.

Επόμενο Κεφάλαιο →
Κεφάλαια Μέρους I
Πίσω στην Αρχική