I. Το Φαινόμενο Pin-Up
Η ιστορία του pin-up ξεκινά με την ανάπτυξη των πρώτων σύγχρονων μέσων επικοινωνίας. Στα μέσα του 19ου αιώνα οι κοινωνίες εκσυγχρονίζονταν με την εισαγωγή της δημόσιας εκπαίδευσης, την αύξηση του πληθυσμού των πόλεων, την οικονομική και κοινωνική άνοδο της μεσαίας τάξης. Για πρώτη φορά διαμορφώθηκε ένα μαζικό κοινό που μπορούσε να διαβάζει, και να διαθέτει κάποιο εισόδημα και ελεύθερο χρόνο για διασκέδαση.
Την ίδια εποχή εφευρέθηκε η φωτογραφία, εμφανίστηκαν νέες τεχνικές τυπογραφίας και εφευρέθηκε ο σιδηρόδρομος.
❦
Ηιστορία του pin-up ξεκινά με την ανάπτυξη των πρώτων σύγχρονων μέσων επικοινωνίας. Στα μέσα του 19ου αιώνα οι κοινωνίες εκσυγχρονίζονταν με την εισαγωγή της δημόσιας εκπαίδευσης, την αύξηση του πληθυσμού των πόλεων, την οικονομική και κοινωνική άνοδο της μεσαίας τάξης. Για πρώτη φορά διαμορφώθηκε ένα μαζικό κοινό που μπορούσε να διαβάζει, και να διαθέτει κάποιο εισόδημα και ελεύθερο χρόνο για διασκέδαση.
Την ίδια εποχή εφευρέθηκε η φωτογραφία, εμφανίστηκαν νέες τεχνικές τυπογραφίας και εφευρέθηκε ο σιδηρόδρομος.
Μια συνέπεια όλων αυτών ήταν πως τα έντυπα της εποχής έγιναν ομορφότερα, φτηνότερα και έφταναν γρήγορα παντού. Μετά το 1865 τα έντυπα καθιερώθηκαν ως κύρια μορφή ψυχαγωγίας. Κάπως έτσι γεννήθηκε αυτό που σήμερα αποκαλούμε μαζική επικοινωνία.
Τα εικονογραφημένα έντυπα είχαν τη μεγαλύτερη ζήτηση. Καθώς δεν υπήρχε ακόμα έγχρωμη φωτογραφία (και δεν θα υπήρχε για αρκετές δεκαετίες), οι έγχρωμες εικόνες των εντύπων φιλοτεχνούνταν από ζωγράφους.
Κοινωνικά, έφερνε στη δημόσια σφαίρα τον ερωτισμό, ο οποίος ανήκε αυστηρά στην ιδιωτική σφαίρα.
Ένα μέρος της παραδοσιακής αναπαραστατικής ζωγραφικής, που έχασε το κύρος της λόγω της εμφάνισης της φωτογραφίας, απομακρύνθηκε από την υψηλή τέχνη και επαναπροσδιορίστηκε ως «εικονογράφηση» (illustration). Το pin-up ήταν υπο-είδος της νέας τέχνης της εικονογράφησης.
Η αισθησιακή γυναίκα στα έντυπα
Η γυμνή ή ημίγυμνη αισθησιακή γυναίκα (θα τη λέγαμε: ερωτικοποιημένη γυναίκα), ήταν ένα από τα πιο σταθερά και προνομιούχα θέματα της δυτικής υψηλής τέχνης. Μέσα από τα έντυπα μετατράπηκε σε μαζικό, καταναλωτικό αγαθό – διατηρώντας όμως τη παλιά «γλώσσα» της υψηλής τέχνης.
Τις περισσότερες φορές οι γυναίκες του pin-up απέπνεαν, όπως και οι γυμνές θεότητες της υψηλής τέχνης, σεμνότητα και αθωότητα – και έγιναν έτσι ευκολότερα αποδεκτές από το συντηρητικό κοινό. Υπήρχαν όμως και φορές που έπαιζαν με τα όρια.
Οι αναγνώστες διακοσμούσαν τους τοίχους με έντυπες εικονογραφήσεις όλων των ειδών, οι οποίες λειτουργούσαν ως «πίνακες» για τη λαϊκή τάξη. Ανάμεσά τους, οι εικόνες αισθησιακών γυναικών είχαν —ανάλογα με την εποχή— διάφορες ονομασίες: «γαλλικές καρτ-ποστάλ», «καρτ-ντε-βιζίτ», «το όμορφο κορίτσι», «εικόνες τσιζ-κέικ», κλπ. Ο όρος «pin-up» εμφανίστηκε στα χρόνια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου· εδώ χρησιμοποιείται χάριν ευκολίας για όλες τις περιόδους.
Το pin-up ήταν υπο-είδος της νέας τέχνης της εικονογράφησης
Οι «σταρ» των Εντύπων
Ανάμεσα στους συντάκτες των πρώτων εντύπων βρίσκονταν μερικοί από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της εποχής: Ντίκενς, Τουέιν, Μέλβιλ, Ουγκώ, Ζολά, κλπ. Μαζί με τους εικονογράφους αποτελούσαν τους σταρ της έντυπης κουλτούρας, το αντίστοιχο των σημερινών τηλεπαρουσιαστών και ινφλουένσερ. Επί έναν αιώνα διαμόρφωναν τις προτιμήσεις, το χιούμορ, την ηθική και τις αγοραστικές συνήθειες του κοινού. Ειδικά όμως οι εικονογράφοι του pin-up, έπαιξαν – ερήμην τους – σημαντικό ρόλο και στην εξέλιξη της γυναικείας χειραφέτησης, ενός από τα πιο αμφιλεγόμενα κινήματα της εποχής.
Για να κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν την εξέλιξη, θα δούμε πώς οι αισθησιακές γυναίκες των εντύπων σχετίζονται με ένα νέο τύπο γυναίκας στη δημόσια σφαίρα.